Διαταραχές ύπνου στα παιδιά

Γράφει η Βασιλική Ζούβελου, Παιδίατρος – Παιδονευρολόγος, Επιστημονική Συνεργάτης του Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών.

Οι διαταραχές του ύπνου αποτελούν από τις συχνότερες κοινές ανησυχίες που οι γονείς παρουσιάζουν στους γιατρούς τους. Ένα παιδί που πηγαίνει στο κρεβάτι απρόθυμα ή ξυπνά συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορεί να αποδιοργανώσει την οικογένεια και να επηρεάσει την ποιότητα ζωής όλων των μελών αυτής.

 Μελέτες έχουν αποδείξει ότι οι διαταραχές ύπνου μπορεί να οδηγήσουν σε:

• Mεταβολές της διάθεσης κατά τη διάρκεια της ημέρας
• Eυερεθιστότητα
• Ελλιπή προσοχή
• Yπνηλία στο σχολείο
• Aπροθυμία έγκαιρης πρωινής έγερσης και σημαντικά προβλήματα συμπεριφοράς και μάθησης.
• Παράλληλα, ορισμένες διαταραχές ύπνου είναι αρκετά σοβαρές ώστε να προκαλέσουν δυσμενείς καρδιαγγειακές και μεταβολικές επιδράσεις καθώς και ανεπαρκή ανάπτυξη.

 Ο καθορισμός μιας συμπεριφοράς στην παιδική ηλικία, ως διαταραγμένης, είναι δύσκολος δεδομένων των σημαντικών αλλαγών που επισυμβαίνουν στην αρχιτεκτονική του ύπνου σε διαφορετικά αναπτυξιακά στάδια. Η γνώση αυτών βοηθάει στη διαφοροποίηση μεταξύ του φυσιολογικού ύπνου και των διαταραχών ύπνου, όπως η αποφρακτική άπνοια ύπνου, οι παραϋπνίες, η συμπεριφορική αϋπνία της παιδικής ηλικίας (behavioral insomnia of childhood) και η διαταραχή της καθυστερημένης φάσης ύπνου (delayed sleep phase disorder).

Οι διαταραχές ύπνου οφείλονται συχνά σε προσωρινά ή χρόνια ιατρικά προβλήματα και παρατηρούνται σε ποσοστό μέχρι και 25 έως 30% των βρεφών και των παιδιών.

Οι συχνότερες είναι οι ακόλουθες:

Η συμπεριφορική αϋπνία

Η συμπεριφορική αϋπνία της παιδικής ηλικίας, αποτελεί μία διαταραχή του κύκλου του ύπνου που περιλαμβάνει δυσκολίες στην έλευση του ύπνου, δυσκολία στην παραμονή του ύπνου και πιθανές αφυπνίσεις νωρίς το πρωί. Στα παιδιά, η αϋπνία μπορεί να διαρκέσει μερικές νύχτες ή μπορεί να είναι μακροχρόνια. Τα παιδιά με άγχος μπορεί να παρουσιάζουν αϋπνία. Άλλες αιτίες αϋπνίας περιλαμβάνουν καθημερινές ή χρόνιες ασθένειες, πόνο ή προβλήματα ψυχικής υγείας, ενώ, το συχνότερο αίτιο αποτελεί τα λανθασμένα πρότυπα ύπνου της οικογένειας ή η αδυναμία αυτής να θέσει σαφή όρια και συνθήκες υγιεινής στον ύπνο.  

Διαταραχή της καθυστερημένης φάσης ύπνου

Ως διαταραχή της καθυστερημένης φάσης ύπνου, ορίζεται η χρονική καθυστέρηση τουλάχιστον δύο ωρών είτε στην έλευση του ύπνου, είτε στην αφύπνιση σε σύγκριση με τους κοινωνικά αποδεκτούς χρόνους. Η διαταραχή είναι συχνότερη κατά την εφηβεία, όταν ο καρκάδιος ρυθμός θεωρείται ότι επιμηκύνεται και το παιδί γίνεται πιο κοινωνικό. Οι γονικές ανησυχίες, συνήθως, επικεντρώνονται στην καθυστερημένη έλευση του ύπνου, στη δυσκολία πρωινής αφύπνισης και στην εμφάνιση υπνηλίας ή μειωμένης προσοχής στο σχολείο. Ωστόσο, σε αυτή την κατηγορία οι νυχτερινές αφυπνίσεις είναι ασυνήθιστες και η αρχιτεκτονική ύπνου είναι συνήθως φυσιολογική.

Ροχαλητό

Έχει υπολογιστεί ότι 1/10 παιδιά ροχαλίζουν. Το ροχαλητό μπορεί να προκληθεί από διαφορετικά αίτια. Για παράδειγμα, η χρόνια ρινική συμφόρηση, οι διογκωμένες αδενοειδής εκβλαστήσεις ή/και αμυγδαλές που εμποδίζουν τον αεραγωγό μπορεί να προκαλέσουν ροχαλητό.

Το ροχαλητό μπορεί να είναι από ακίνδυνο, μέχρι μέρος μίας σοβαρής διαταραχής που αποκαλείται αποφρακτική άπνοια του ύπνου. Η παραπάνω διαταραχή έχει συσχετιστεί με υπνηλία κατά την διάρκεια της ημέρας, συμπεριφορικά και μαθησιακά προβλήματα, νυχτερινή ενούρηση καθώς και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.

Παραϋπνίες

Οι παραϋπνίες, όπως η υπνοβασία, το παραμιλητό, οι συγχυτικές αφυπνίσεις, ο νυχτερινός τρόμος και οι εφιάλτες επηρεάζουν το 50% των παιδιών. Αυτές ορίζονται ως ανεπιθύμητα συμβάντα που συνοδεύουν τον ύπνο και, τυπικά, συμβαίνουν κατά τη μετάβαση από ύπνο σε εγρήγορση. Χαρακτηρίζονται επιπρόσθετα από σύνθετη, αφύσικη δραστηριότητα του παιδιού που φαίνεται σκόπιμη αλλά στερείται ουσιαστικής αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον του. Τα συναφή χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν σύγχυση, αυτόματες συμπεριφορές, δυσκολία αφύπνισης, αμνησία και γρήγορη επιστροφή σε πλήρη ύπνο μετά το συμβάν.