Η ανάπτυξή τους από τα 2 έως τα 3!

Από την Κλεοπάτρα Χρέλια, Παιδίατρο, Επιμελήτρια Β' Παιδιατρικής Κλινικής του Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών

ΗΛΙΚΙΑ 2-3 ΧΡΟΝΏΝ

Τα 2-3 πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι καθοριστικά για την εξέλιξη της υπόλοιπης ζωής του.

Σε αυτό το διάστημα αναπτύσσεται ταχύτατα ο εγκέφαλος του.

Κύρια χαρακτηριστικά αυτής της αναπτυξιακής περιόδου είναι η ραγδαία εξέλιξη της λεκτικής επικοινωνίας, τόσο σε αντιληπτικό όσο και σε εκφραστικό επίπεδο και η ανάδυση της συμβολικής σκέψης.

Ένα παιδί μετά το 2ο έτος ζωής αντιλαμβάνεται έννοιες που δηλώνουν δράση, την έννοια διαφοράς μεγέθους, την έννοια του μέρους από ‘το όλον’ και έννοιες που δηλώνουν τις σχέσεις των πραγμάτων στο χώρο. Αρχίζει, σε εκφραστικό επίπεδο, να συνδυάζει περισσότερες από μία λέξεις ώστε να σχηματίσει προτάσεις. Οι προτάσεις έχουν τη μορφή τηλεγραφικού λόγου διότι παραλείπονται γραμματικά στοιχεία όπως  άρθρα, βοηθητικά ρήματα, αντωνυμίες  σύνδεσμοι και προθέσεις που φαίνονται μη απαραίτητες για την κατανόηση του μηνύματος.

Μετά το 3ο έτος ζωής παρατηρείται ουσιώδης βελτιώση τόσο στην άρθρωση των περισσότερων φθόγγων όσο και στη γραμματική δομή, ώστε  το 50% του εκφραστικού λόγου να είναι καταληπτός  ενώ το λεξολόγιο εμπλουτίζεται με ρυθμό - περίπου 50λέξεις/μήνα.

Στο γνωστικό τομέα αναδύεται ο συμβολισμός. Το παιδί δύναται να παράγει εσωτερικά σύμβολα που αντιπροσωπεύουν αντικείμενα ή συμβάντα ακόμη και όταν είναι αντιληπτικώς απόντα. Η συμβολική λειτουργία αποτελεί σημαντικό αναπτυξιακό επίτευγμα διότι προσδίδει στη σκέψη ευκαμψία και πλαστικότητα. 

Όσον αφορά τον κινητικό τομέα, παρά το γεγονός ότι η σωματική ανάπτυξη επιτελείται με λιγότερο γοργό ρυθμό, συγκριτικά με τη βρεφική ηλικία, με κύριο χαρακτηριστικό την επιμήκυνση του κάτω μέρος του σώματος, η κατάκτηση της ελεύθερης βάδισης αποτελεί την αφετηρία για νέες κατακτήσεις όπως:

  • τρέξιμο με σταδιακά βελτιούμενο συντονισμό
  • ελεγχόμενη επιτάχυνση ή επιβράδυνση
  • αλλαγή κατεύθυνσης
  • εκτέλεση άλματος από μικρό ύψος με τα πόδια ενωμένα
  • άνοδο κλίμακας με εναλλαγή των ποδιών, καθώς και καθόδο με ένα πόδι τη φορά με αυτόνομη υποστήριξη
  • επιδεξιότητα σε παιχνίδια με την μπάλα

Επίσης, σημαντικές κατακτήσεις επιτελούνται και στο πεδίο των λεπτών δεξιοτήτων και  του γραφοκινητικού  συντονισμού.

Βιδώνει, ξεβιδώνει, διπλώνει, ξεδιπλώνει, επιχειρεί, όχι πάντα επιτυχώς, να ολοκληρώσει τις πρώτες του απλές κατασκευές, να χειριστεί το ψαλίδι και σε επίπεδο προσωπικής φροντίδας ανεξαρτητοποιείται στη σίτιση με κουτάλι και πιρούνι, φέρνει εις πέρας την απόδυση χωρίς βοήθεια, ενώ, δυσκολεύεται στην ένδυση.

Εδραιώνεται η πλευρίωση. Το παιδί δύναται να αντιγράψει οριζόντια, κάθετη γραμμή, σταυρό αλλά και το πρώτο του γεωμετρικό σχήμα, τον κύκλο.

Η εξέλιξη της λεκτικής επικοινωνίας συνεπικουρεί στην κοινωνικοσυναισθηματική ωριμότητα του παιδιού. Η δυνατότητα να εκφράζει λεκτικά τις ανάγκες και τις επιθυμίες του έχει ως επακόλουθο τη βελτίωση της συμπεριφοράς του. Εξακολουθεί να αντιδρά έντονα αλλά, σταδιακά, προσεγίζοντας το 3ο έτος ζωής  μειώνονται τα  επεισόδια εκρήξεων θυμού και αρχίζει να εκφράζει ένα εύρος συναισθημάτων.

Όσον αφορά, βέβαια, τις κοινωνικές δεξιότητες  ένα παιδί στην ηλικία των 2 ετών κάνει κυρίως παράλληλο παιχνίδι. Ουσιαστικά, μετά την ηλικία των 2,5 χρονών αρχίζει να παρατηρεί με μεγαλύτερο ενδιαφέρον το παιχνίδι των συνομήλικων παιδιών και να επιδιώκει, όχι πάντα, με τον κατάλληλο τρόπο την αλληλεπίδραση μαζί τους.  

Τελος η ανεξαρτητοποίση στην τουαλετα είναι ένα σημαντικό ορόσημο στην αυτοφροντίδα του κάθε ατόμου. Η εκπαιδευση των δραστηριοτήτων αρχίζει όταν το παιδί είναι  έτοιμο σωματικά και ψυχολογικά. Ο  έλεγχος των  σφικτήρων κατακτάται νωρίτερα στα κορίτσια απ’ ότι στα αγόρια και ο χρόνος εκπαιδευσης που απαιτείται ποικίλει από παιδί σε παιδί.