Τροφές που συμβάλλουν στη βελτίωση της αντίληψης των παιδιών

Γράφει ο Ανδρέας Μ. Φρετζάγιας, MD, PhD, FAAP, Καθηγητής Παιδιατρικής, Επιστημονικός Σύμβουλος Διοίκησης στο Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Ο εγκέφαλος, όπως και τα άλλα όργανα του σώματος, αποτελείται από σύνολο πρωτεϊνών, λιπών, υδατανθράκων, βιταμινών και μετάλλων (ιχνοστοιχεία). Καθώς ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και εξελίσσεται γρηγορότερα από το υπόλοιπο σώμα, είναι φανερό ότι διαιτητικά ελλείματα, ιδιαίτερα σε κριτικές περιόδους, θα έχουν αντίκρισμα στην ανάπτυξή του και στις επιμέρους λειτουργίες του. Από την άλλη πλευρά, είναι το πιο δραστήριο όργανο μεταβολικά με παράλληλα προσαρμοσμένες πηγές ενέργειας και έτσι στηρίζεται στις τροφές, προκειμένου να διασφαλίσει συνεχή παροχή γλυκόζης, αλλά και ιχνοστοιχεία, τα οποία λειτουργούν ως συνένζυμα.

Συγκεκριμένα, αν και ο εγκέφαλος αποτελεί το 2% του βάρος του σώματος, καταναλώνει το 20% της ενέργειας του βασικού μεταβολισμού, ενώ το απόθεμα ενέργειας επαρκεί μόνο για 10’. Στη συνέχεια, παρεμβαίνουν ορμονικοί ομοιοστατικοί μηχανισμοί, ώστε να καθίσταται δυνατή η σταθερή παροχή γλυκόζης, ακόμη και όταν υπάρχει νηστεία, για περιορισμένο, όμως, διάστημα. Πάντως, έχει διαπιστωθεί ότι ο παιδικός εγκέφαλος είναι πιο ευάλωτος από την έλλειψη γλυκόζης. Μάλιστα δε, μέχρι την ηλικία των τεσσάρων ετών, οι ανάγκες ανά γραμμάριο εγκεφαλικού ιστού είναι διπλάσιες του ενήλικα και μετά ακολουθεί σταδιακή έκπτωση, ώστε να εξισώνονται με αυτές του ενήλικα στο τέλος της εφηβείας. Υπό αυτήν την έννοια, η δίαιτα προσφέρει τα δομικά στοιχεία για την ανατομία/ φυσιολογία του εγκεφάλου και την καύσιμη ύλη για την απρόσκοπτη λειτουργία του.

Συγκριτικά με τα γεύματα της ημέρας, έχει διαπιστωθεί ότι τη μεγαλύτερη επίδραση στη μνήμη, την αντίληψη και την προσοχή, πρωτεύουσα θέση έχει το πρωινό, ακόμη καλύτερα, εάν συμπληρωθεί με ένα πρόγευμα (δεκατιανό), εφόσον, όμως, ο γλυκαιμικός τους δείκτης είναι χαμηλός, ώστε να διασφαλίζεται παροχή γλυκόζης για μεγαλύτερο διάστημα. Σχετικά με τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία, έχει βρεθεί ότι ασκούν θετική δράση όχι μόνο στις νοητικές αλλά και άλλες λειτουργίες του οργανισμού. Συγκεκριμένα, οι έρευνες περιλαμβάνουν από τα ιχνοστοιχεία το ιώδιο, το σελίνιο, το σίδηρο, το χαλκό, τον ψευδάργυρο, από τις βιταμίνες την χολίνη, τις A, C, D, E B6, B12 και φυλλικό οξύ. Επίδραση στις νοητικές λειτουργίες φαίνεται ότι ασκεί ο τύπος των λιπών και των λιπαρών οξέων. Τονίζεται ότι η έλλειψη ω-3 λιπαρών οξέων σχετίζεται με διαταραχές της συγκέντρωσης, διπολικές διαταραχές, δυσλεξία και κατάθλιψη. Πειραματικά, επίσης, έχει διαπιστωθεί ότι δίαιτες, πλούσιες σε λίπη trans και κεκορεσμένα, προκαλούν έκπτωση στις λειτουργίες αντίληψης και προσοχής, ιδιαίτερα εάν συνδυάζονται με αυξημένη χορήγηση σουκρόζης (ζάχαρη), όπως συμβαίνει στα πρόχειρα φαγητά (junk food). Ενισχυτική επίδραση στις λειτουργίες αντίληψης, μάθησης και μνήμης έχουν οι τροφές με τις αντι-οξειδωτικές φλαβονοειδείς ενώσεις (flavonols). Οι βιταμίνες Β φαίνεται να προλαμβάνουν την ηλικιακά επερχόμενη έκπτωση της αντίληψης, την άνοια, ενώ, παράλληλα, αυξάνουν τη δράση των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων. Λύση μπορεί να προσφερθεί με εξωγενή χορήγησή τους. Συνιστάται, όμως, ότι είναι προτιμότερο η κάλυψη να γίνεται με την κατανάλωση φυσικών τροφών, με το σκεπτικό ότι πιθανόν να προσλαμβάνονται και άλλα απαραίτητα στοιχεία, τα οποία δεν έχουν ανακαλυφθεί μέχρι τώρα. Ιδιαίτερα πρέπει να αναφερθεί ότι υπάρχουν σημαντικά δεδομένα, που υποστηρίζουν ότι οι τροποποιήσεις στη δίαιτα έχουν επιγενετικό χαρακτήρα, όπως είναι η μεθυλίωση του DNA, με αποτέλεσμα να μεταβιβάζονται κληρονομικά. Στον πίνακα, που ακολουθεί, φαίνονται επιλεκτικά οι τροφές και οι ουσίες, που βελτιώνουν την αντίληψη, και οι πηγές προέλευσής τους.