Κάπνισμα και καρκίνος του πνεύμονα

Γράφει ο Τζαμπραήλ Nταχάμπρε, Θωρακοχειρουργός, Διευθυντής Θωρακοχειρουργικής Κλινικής στο  Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

Η σχέση του καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονα, όπως και με άλλες θανατηφόρες παθήσεις, αποτελούν σοβαρότατο κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα. 

Υπολογίζεται ότι το 80% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες οφείλεται στο κάπνισμα, ενώ το ποσοστό αυτό φθάνει το 90% στους άνδρες, και η σχέση αυτή είναι γραμμική με τον αριθμό των καπνιζομένων τσιγάρων και τη διάρκεια του καπνίσματος σε έτη.

Εκτός από το κάπνισμα, για την εμφάνιση του καρκίνου του πνεύμονα ενοχοποιούνται  και άλλοι παράγοντες όπως το ραδόνιο, η έκθεση στον αμίαντο, στο ουράνιο και τον άνθρακα, όπως και η μόλυνση της ατμόσφαιρας.

Ο καρκίνος του πνεύμονα ευθύνεται για το 28% των θανάτων από καρκίνο, και  προκαλεί περισσότερους θανάτους από όσους προκαλούν μαζί οι καρκίνοι του παχέος εντέρου, του μαστού και του παγκρέατος.       

Οι επιπτώσεις από τον καρκίνο του πνεύμονα αφορούν τον ίδιο τον ασθενή, το συγγενικό του περιβάλλον, την κοινωνία, την ατομική αλλά και την εθνική οικονομία. Σε ό,τι αφορά τον ασθενή αυτό σχετίζεται με την παραμονή στο νοσοκομείο, τις υψηλού κόστους διαγνωστικές εξετάσεις, και θεραπείες, στις οποίες υποβάλλεται πολλές φορές ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Εξίσου σημαντικό είναι και το κοινωνικό κόστος το οποίο είναι δυσβάστακτο, καθώς πολλές φορές οι πάσχοντες υφίστανται δραματικές συνέπειες στην προσωπική αλλά και στην οικογενειακή και επαγγελματική τους ζωή. Πολλές φορές, οι πάσχοντες  αντιμετωπίζονται με οίκτο, άλλοι υφίστανται την απόρριψη, χάνουν τις ευκαιρίες εξέλιξης στην εργασία τους και αυτά συνολικά τους δημιουργούν επιπλέον δυσβάστακτο ψυχικό φορτίο.

Είναι σημαντικό να εφαρμοστούν προγράμματα πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας στα άτομα με οικογενειακό ιστορικό, σε εκείνα που είναι υψηλού κινδύνου λόγω του καπνίσματος, λόγω επαγγέλματος και σε όσους πάσχουν από πνευμονικό εμφύσημα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών στο Μαρούσι, η Θωρακοχειρουργική κλινική λειτουργεί από το 2001 και έχει νοσηλεύσει μεγάλο αριθμό ασθενών που έπασχε από καρκίνο του πνεύμονα, πολλοί από αυτούς υποβλήθηκαν σε επιτυχή χειρουργική θεραπεία, με μακρόχρονη επιβίωση. Οι ασθενείς υποβάλλονται στην απαραίτητη χειρουργική επέμβαση αφού προηγείται εκτενής κλινικο-εργαστηριακός έλεγχος. Η απόφαση για τη διενέργεια οποιασδήποτε θεραπείας πρέπει να είναι εξατομικευμένη και αφού κριθεί ότι ο περιεγχειρητικός κίνδυνος είναι αποδεκτός, και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Θωρακοχειρουργικής εταιρείας (ESTS), της Ευρωπαϊκής Ογκολογικής εταιρείας (European Society for Medical Oncology –ESMO), όπως και της Αμερικάνικης Θωρακοχειρουργικής Εταιρείας (American Association for Thoracic Surgery - AATS) και του Αμερικάνικου Εθνικού δικτύου συνεργαζόμενων Ογκολογικών Κέντρων (National Comprehensive Cancer Network - NCCN).

Αξίζει να αναφερθεί ότι η απόφαση για τη διενέργεια της χειρουργικής θεραπείας γίνεται μετά από αξιολόγηση της όλης εικόνας του ασθενή από τον υπεύθυνο Θωρακοχειρουργό (Νταχάμπρε Τζαμπραήλ ), σε συνεργασία με Πνευμονολόγο, Ογκολόγο, Ακτινοθεραπευτή, Ιατρό του Αξονικού τομογράφου και Καρδιολόγο. Τέλος, την εικόνα του ασθενή αξιολογεί και Αναισθησιολόγος, ο οποίος έχει μεγάλη εμπειρία στη χορήγηση της Αναισθησίας αλλά και στην αντιμετώπιση του μετεγχειρητικού πόνου. Σημειωτέον ότι η μεγάλη ηλικία (80 ετών και άνω), ο σακχαρώδης διαβήτης, η νεφρική ανεπάρκεια, ενδεχόμενη στεφανιαία νόσος, και προηγηθείσα αορτοστεφανιαία παράκαμψη (Bypass) δεν αποτελούν από μόνα τους αντένδειξη για την πραγματοποίηση της χειρουργικής θεραπείας. Γίνεται αξιολόγηση όλων αυτών των παραγόντων κινδύνου και βάσει του αποτελέσματος λαμβάνεται η τελική απόφαση για τη διενέργεια ή όχι της χειρουργικής επέμβασης.

Οι ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα αποτελούν ιδιαίτερη ομάδα των θωρακοχειρουργικών ασθενών, που χρειάζονται σωστή αξιολόγηση από έμπειρη ομάδα ειδικών καθώς η χειρουργική θεραπεία αποτελεί τη θεραπεία εκλογής που προσφέρει μακρόχρονη επιβίωση. Πρέπει να τονιστεί ότι οι μείζονες και εξειδικευμένες θωρακοχειρουργικές επεμβάσεις πρέπει να γίνουν μόνο από ειδικευμένο, έμπειρο Θωρακοχειρουργό και να διενεργούνται σε εξειδικευμένες Νοσηλευτικές Μονάδες. Είναι πολλοί οι ασθενείς που υποβάλλονται σε επιτυχή χειρουργική θεραπεία μετά από σωστή αξιολόγηση από την ειδική ομάδα του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών στο Μαρούσι, ενώ αρχικά είχαν αποκλειστεί από την χειρουργική θεραπεία όταν η εκτίμηση είχε γίνει σε μη εξειδικευμένα κέντρα. Οι ασθενείς με περιορισμένη αναπνευστική εφεδρεία μπορεί να υποβληθούν σε χειρουργική θεραπεία με τη διενέργεια ειδικών χειρουργικών τεχνικών όπως η βρογχοπλαστική, με ή χωρίς αγγειοπλαστική, που αποσκοπούν στη διατήρηση όσο πιο πολύ περισσότερου λειτουργικού πνευμονικού ιστού. Επίσης οι ασθενείς με τοπικά προχωρημένο καρκίνο μπορούν να υποβληθούν σε χειρουργική θεραπεία μετά από επιτυχή προεγχειρητική χημειοθεραπεία ή χημειο-ακτινοθεραπεία. Επιπλέον οι ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο πνεύμονα που έχει επεκταθεί στις γειτονικές ανατομικές δομές, όπως οι πλευρές, το διάφραγμα ,το περικάρδιο ή την άνω κοίλη φλέβα, αλλά και εκείνοι με μονήρη μετάσταση στον εγκέφαλο, μπορούν να αντιμετωπιστούν με χειρουργική επέμβαση με πολύ χαμηλό μετεγχειρητικό κίνδυνο. Η διενέργεια αυτού του είδους των χειρουργικών επεμβάσεων είναι ιδιαίτερα απαιτητική και χρειάζεται ικανότητα και μακρόχρονη εμπειρία.

Η επέμβαση στις παραπάνω ομάδες ασθενών δεν αυξάνει μόνο την επιβίωση αλλά προσφέρει και καλύτερη ποιότητα ζωής. Χάρη στη μεγάλη πρόοδο της χειρουργικής τεχνικής, τη χρήση των πλέον σύγχρονων τεχνικών μέσων υποστήριξης, την πρόοδο της αναισθησίας αλλά και την υποστήριξη των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας, ο περιεγχειρητικός κίνδυνος έχει μειωθεί σημαντικά ακόμα και για τις πλέον βαριές χειρουργικές επεμβάσεις.

Μέχρι να φθάσουμε στο σημείο που να έχουμε την τέλεια θεραπεία με τα επιθυμητά αποτελέσματα, απαιτείται σωστή ενημέρωση των νέων για τους κινδύνους του καπνίσματος και η ενημέρωση αυτή είναι πιο αποτελεσματική όταν γίνεται στα σχολεία. Τέλος, σημαντικό ρόλο στην πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα παίζει η αξονική τομογραφία του θώρακα, χαμηλής δόσης ακτινοβολίας, που πρέπει να διενεργείται ετήσια, στους βαρείς καπνιστές, ηλικίας πάνω από 55 ετών και σε εκείνους πού έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού που είχαν καρκίνο του πνεύμονα, αλλά και σε εκείνους που εκτίθενται σε διάφορους παράγοντες κινδύνου, όπως η έκθεση στον αμίαντο και στην μόλυνση του περιβάλλοντος.