Η 3D Τεχνολογία στην tv και τον κινηματογράφο και η εμφάνιση αιθουσαίων συμπτωμάτων

Γράφει ο Γιώργος Γαβαλάς ΩΡΛ – Νευροωτολόγος,  Διευθυντής Ωτολογικού - Ακοολογικού Νευροωτολογικού Τμήματος,  Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

Με την τρισδιάστατη τεχνολογία που εφαρμόζεται στον κινηματογράφο και τελευταία στην τηλεόραση, απολαμβάνουμε ταινίες σε τρισδιάστατη μορφή. Η απόλαυση, όμως, αυτή δεν ισχύει για όλους τους θεατές, καθώς σε κάποιες περιπτώσεις τους προκαλεί ενοχλητικά συμπτώματα. Μάλιστα, για ορισμένες κατηγορίες ατόμων, η τρισδιάστατη μορφή κινηματογραφικών ταινιών είναι κατά κάποιο τρόπο απαγορευτική.

Ποια είναι, όμως, τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανισθούν και από ποια συστήματα προέρχονται;

Τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανισθούν προέρχονται:

1. Από το οπτικό σύστημα και τα μάτια (πρόσκαιρα φαινόμενα αλλοιωμένης όρασης, αίσθημα βάρους/ κούρασης στα μάτια, οφθαλμικές μολύνεις)

2. Από το αιθουσαίο σύστημα (ζάλη, ναυτία, αστάθεια βάδισης, ίλιγγος)

3. Από τον εγκέφαλο (σύγχυση, πονοκέφαλος, σπασμοί μυών, ημικρανία)

Μόνο ζάλη ανέφερε ένα κοριτσάκι 12 ετών. Το περιστατικό με τη σύγχρονη εμφάνιση πονοκεφάλου, ζάλης και αστάθειας αφορούσε γυναίκα 45 ετών με ιστορικό ημικρανίας. Από τα περιστατικά με σύγχρονη εμφάνιση ζάλης και αστάθειας, μόνο ένας άνδρας 63 ετών είχε στο ιστορικό του αραιά επεισόδια κρίσεων ιλίγγων τους τελευταίους 8 μήνες, με το τελευταίο επεισόδιο να έχει σημειωθεί πριν από 1 μήνα.

Από την κλινική νευροωτολογική εξέταση και τη βίντεο – νυσταγμογραφία είχαμε τα ακόλουθα ευρήματα:

1. Σε κανέναν ασθενή δε διαπιστώθηκε αυτόματος νυσταγμός.

2. Head shake νυσταγμός διαπιστώθηκε στον ασθενή με το ιστορικό κρίσεων ιλίγγου, καθώς επίσης και ήπιος νυσταγμός απελευθέρωσης στη δοκιμασία ταλάντωσης του εδράνου.

3. Τα αιθουσονωτιαία αντανακλαστικά ήταν οριακά παθολογικά σε όλους τους ασθενείς, με εξαίρεση το παιδί και αφορούσε την δοκιμασία Unterberger. To Romberg και η δοκιμασία Babinski – Weil ήταν στα φυσιολογικά όρια.

4. Η θερμική εξέταση που έγινε σε όλους, εκτός από το παιδί, δεν απέδειξε παθολογία. Το γεγονός ότι οι ασθενείς εξετάστηκαν την επόμενη ημέρα, μας προσφέρει μεγαλύτερη δυνατότητα εντοπισμού διαταραχών από το αιθουσαίο.

Τα αποτελέσματα, όμως, από τον έλεγχο του αιθουσαίου έρχονται σε αντίφαση προς τα υποκειμενικά. Στην πράξη, αν εξαιρέσουμε τον ασθενή με το ιστορικό των κρίσεων, στους άλλους ασθενείς δε διαπιστώθηκαν παθολογικά ευρήματα. Προφανώς όμως και τα ευρήματα στον ασθενή με το ιστορικό των κρίσεων, τα αιθουσαία ευρήματα, να προϋπήρχαν, λόγω του γεγονότος ότι ο μηχανισμός της κεντρικής αντιρρόπησης δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι εάν δημιουργούμε μία τεχνολογία για να απολαμβάνουμε τρισδιάστατη εικόνα στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούνται προβλήματα στην υγεία μας. Μήπως πρέπει να καταλάβουμε ότι με την τεχνολογία δεν μπορούμε να παραβιάσουμε τη φύση πέρα των ορίων;

Τι συμβαίνει πραγματικά στις περιπτώσεις αυτές ;

Όπως είναι γνωστό, η ισορροπία και ο προσανατολισμός του ανθρώπου στο χώρο εξασφαλίζονται από την απρόσκοπτη λειτουργία και σωστή συνεργασία του αιθουσαίου και οπτικού συστήματος, καθώς και με τη συμβολή της επιπολής και βαθύτερης αισθητικότητας.

Το οπτικό σύστημα, ειδικότερα, στέλνει πληροφορίες στους αιθουσαίους πυρήνες σχετικά με τη θέση των αντικειμένων που βλέπουμε γύρω μας, είτε αυτά είναι σταθερά στη θέση τους είτε κινούνται. Στην περίπτωση που αυτά κινούνται, το οπτικό σύστημα ενεργοποιεί ειδικούς βοηθητικούς μηχανισμούς, με στόχο ο εγκέφαλος να βλέπει την κίνηση χωρίς να συγχέει το κινητό με το ακίνητο στο οπτικό πεδίο. Έτσι, ενεργοποιεί το οπτοκινητικό, όταν το περιβάλλον κινείται ως σύνολο, το σακκαδικό, όταν ένα αντικείμενο κινείται ταχύτατα με εναλλασσόμενο τρόπο, πίσω και εμπρός, και τέλος το σύστημα βραδείας παρακολούθησης, όταν ένας στόχος κινείται με σχετικά σταθερή ταχύτητα. Με τον τρόπο αυτό, βλέπουμε το περιβάλλον γύρω μας ακίνητο αλλά και τρισδιάστατο. Διότι το μάτι μας βλέπει τα αντικείμενα από ελαφρώς διαφορετική γωνία και τις διαφορετικές εικόνες, που καταγράφει ο εγκέφαλος, τις συνθέτει σε μία, δημιουργώντας έτσι την αίσθηση του βάθους.

Σε φυσιολογικές συνθήκες τα μάτια μας κάνουν συγχρόνως δύο πράγματα, δηλαδή συγκλίνουν και εστιάζουν στην ίδια απόσταση. Μετά την ηλικία των 50-55 ετών, τα μάτια χάνουν την ικανότητα να εστιάζουν σε διαφορετικές αποστάσεις, κάτι βέβαια που γίνεται προοδευτικά. Πρόκειται για την πρεσβυωπία της ηλικίας, που τη διορθώνουμε με τα ειδικά γυαλιά όρασης.

Πώς δημιουργούνται τα παθολογικά συμπτώματα:

Για να δούμε την εικόνα σε τρισδιάστατη μορφή, κατασκευάστηκαν ειδικά γυαλιά που φοράμε κατά τη διάρκεια προβολής της ταινίας. Τα γυαλιά αυτά απομονώνουν τη λειτουργία του κάθε οφθαλμού και καταγράφεται και προβάλλεται ξεχωριστή εικόνα για το κάθε μάτι, άρα στην πράξη βλέπουμε δύο εικόνες οι οποίες βρίσκονται η μία πάνω στην άλλη. Έτσι, δημιουργείται η παραπλάνηση μεγαλύτερου βάθους και μεγαλύτερης κίνησης. Η οπτική αυτή παραπλάνηση δημιουργεί σύγχυση των πληροφοριών που έρχονται στον εγκέφαλο σε σχέση με το αιθουσαίο περιφερικό όργανο (οπίσθιο λαβύρινθο) που ενημερώνει τον εγκέφαλο ότι η κεφαλή και το σώμα είναι ακίνητα. Αυτό μοιάζει με το διπλανό αυτοκίνητο που αρχίζει να κινείται, ενώ το δικό μας είναι ακίνητο, δημιουργώντας την αίσθηση ότι εμείς κινούμαστε. Μέχρι ο εγκέφαλος να λύσει αυτή τη σύγχυση, δημιουργούνται συμπτώματα από το αιθουσαίο, όπως ζάλη, ίλιγγος και αστάθεια αν το άτομο είναι όρθιο.

Στα υγιή άτομα, τα αιθουσαία συμπτώματα είναι φευγαλέα και αυτό απέδειξε και η νευροωτολογική εξέταση των ασθενών μας, αφού δε διαπιστώθηκε διαταραχή του αιθουσαίου τόνου.

Σε πάσχοντες, όμως, από κάποια αιθουσαία διαταραχή, με ατελή αντιρρόπηση, που εκφράστηκε με διαλείπουσα αίσθηση ζάλης και αστάθειας σε απότομες κινήσεις της κεφαλής και του σώματος, είναι λογικό ότι με την έκθεσή τους στην τρισδιάστατη εικόνα, τα συμπτώματα από το αιθουσαίο επιβαρύνονται και διαρκούν ώρες ή μέρες.

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων στη διάρκεια προβολής της ταινίας:

1. Παρακολουθούμε την ταινία με το ένα μάτι (οπότε φυσικά η εικόνα χάνει την τρισδιάστατη φύση της).

2. Βγαίνουμε από την αίθουσα προβολής ή κλείνουμε την τηλεόραση. Προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν και στα παιδιά επειδή τα μάτια έχουν μικρότερη απόσταση μεταξύ τους συγκριτικά με τους ενήλικες, πράγμα που τα δυσκολεύει να δουν σωστά μία τρισδιάστατη εικόνα.

Οδηγίες για τους υποψήφιους θεατές τρισδιάστατων ταινιών:

1. Τα γυαλιά που θα σας δώσουν να φορέσετε είναι αυστηρά μίας χρήσεως. Από την πολλαπλή χρήση των γυαλιών μπορεί να δημιουργηθούν μολύνσεις στα μάτια.

2. Για όσους φορούν φακούς επαφής, το πρόβλημα μπορεί να γίνει εντονότερο αφού φορούν στην πράξη διπλά γυαλιά.

3. Αν υπάρχει πρόβλημα όρασης στο ένα μάτι, η παρακολούθηση της ταινίας γίνεται εξαιρετικά κουραστική.

4. Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μετά από κατανάλωση οινοπνεύματος και για όσους πάσχουν από συχνές υποτροπές ημικρανιών, συνιστάται να αποφεύγουν τις τρισδιάστατες ταινίες.

5. Όσοι πάσχουν από ζαλάδες / αστάθειες / ιλίγγους πρέπει πρώτα να γίνουν καλά και μετά να επισκεφθούν τις αίθουσες προβολής στους κινηματογράφους ή να δουν 3D ταινίες στην τηλεόραση.