Ιός του Δυτικού Νείλου: Γιατί η προστασία από τα κουνούπια συνεχίζεται και το φθινόπωρο

Γράφει ο Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Παύλος Νικολαΐδης, Παθολόγος – Λοιμωξιολόγος, Διευθυντής Παθολογικού-Λοιμωξιολογικού Τμήματος Ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης

Το καλοκαίρι μπορεί να τελείωσε ημερολογιακά, όμως η περίοδος μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα μαζί με αυτό. Τα κουνούπια εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται και τους πρώτους φθινοπωρινούς μήνες, ιδιαίτερα όταν οι θερμοκρασίες παραμένουν υψηλές. Για τον λόγο αυτό, η προστασία από τα τσιμπήματα παραμένει σημαντική και τον Σεπτέμβριο, αλλά και όσο συνεχίζεται η κυκλοφορία των κουνουπιών.

Η φετινή επιδημιολογική εικόνα στη χώρα μας επιβεβαιώνει την ανάγκη για αυξημένη προσοχή. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία του ΕΟΔΥ, έως τις 9 Σεπτεμβρίου 2026 είχαν καταγραφεί 324 εγχώρια κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου, ενώ 217 από αυτά παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Την ίδια περίοδο είχαν καταγραφεί 30 θάνατοι, όλοι σε ασθενείς ηλικίας άνω των 65 ετών.

Τα στοιχεία αυτά δεν σημαίνουν ότι πρέπει να δημιουργείται φόβος στον πληθυσμό. Σημαίνουν, όμως, ότι χρειάζεται συνέχιση της προσοχής και των απλών μέτρων πρόληψης.

Πώς μεταδίδεται ο ιός

Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων κουνουπιών. Στη φύση, τα κουνούπια μολύνονται κυρίως όταν τρέφονται από μολυσμένα πτηνά και στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί πηγή για τη συνέχιση του κύκλου μετάδοσης μέσω των κουνουπιών.

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, η λοίμωξη είτε δεν προκαλεί συμπτώματα είτε εκδηλώνεται με ήπια συμπτώματα. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, περίπου 80% των ατόμων που μολύνονται παραμένουν ασυμπτωματικά, ενώ περίπου 20% εμφανίζουν ήπια νόσο, με πυρετό, πονοκέφαλο, καταβολή, μυαλγίες ή αρθραλγίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, γαστρεντερικά συμπτώματα ή εξάνθημα.

Σε λιγότερο από 1% των λοιμώξεων μπορεί να εμφανιστεί σοβαρή νόσος με προσβολή του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Η πιθανότητα σοβαρής νόσησης είναι μεγαλύτερη σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και σε ανθρώπους με ανοσοκαταστολή ή χρόνια υποκείμενα νοσήματα.

Γιατί δεν πρέπει να χαλαρώσουμε τα μέτρα επειδή μπήκε το φθινόπωρο

Η είσοδος του φθινοπώρου δεν σημαίνει ότι σταματά αυτομάτως η δραστηριότητα των κουνουπιών. Η μετάδοση του ιού συνδέεται με την παρουσία και τη δραστηριότητα των κουνουπιών και όχι με την ημερομηνία του ημερολογίου.

Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι τα κρούσματα συνήθως κορυφώνονται από τα μέσα Αυγούστου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου, ενώ οι περιοχές στις οποίες θα εμφανιστεί κυκλοφορία του ιού τις επόμενες εβδομάδες δεν μπορούν να προβλεφθούν με ασφάλεια. Για τον λόγο αυτό συστήνει τη συνέχιση των ατομικών μέτρων προστασίας σε όλη την επικράτεια και καθ’ όλη την περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών.

Επομένως, δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ημερομηνία κατά την οποία μπορούμε να πούμε ότι «τελειώνει» η ανάγκη για προστασία. Τα μέτρα πρέπει να συνεχίζονται όσο υπάρχουν κουνούπια και οι καιρικές συνθήκες επιτρέπουν τη δραστηριότητά τους.

Ποια είναι τα βασικά μέτρα αυτοπροστασίας

Η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο μας. Τα μέτρα είναι απλά και μπορούν να ενταχθούν εύκολα στην καθημερινότητά μας:

• Χρησιμοποιούμε εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά σώματος, σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης.
• Φοράμε, ιδιαίτερα σε εξωτερικούς χώρους, κατάλληλα και όσο γίνεται πιο μακριά ρούχα, που καλύπτουν χέρια και πόδια.
• Χρησιμοποιούμε σίτες σε πόρτες και παράθυρα και, όπου χρειάζεται, κουνουπιέρες.
• Αξιοποιούμε κλιματιστικά ή ανεμιστήρες, καθώς η κίνηση του αέρα δυσκολεύει τα κουνούπια.
• Αποφεύγουμε την παρουσία στάσιμων νερών γύρω από το σπίτι.
• Αναποδογυρίζουμε ή καλύπτουμε αντικείμενα που μπορούν να συγκρατήσουν νερό, ενώ σε δοχεία που δεν μπορούν να αδειάσουν φροντίζουμε για συχνή ανανέωση του νερού.
• Ελέγχουμε συστηματικά μπαλκόνια, αυλές, κήπους, ταράτσες και άλλους χώρους γύρω από την κατοικία.

Ιδιαίτερη συνέπεια χρειάζεται από τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, τα άτομα με χρόνια νοσήματα και όσους βρίσκονται σε ανοσοκαταστολή, καθώς σε αυτές τις ομάδες ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης είναι αυξημένος.

Πότε χρειάζεται επικοινωνία με τον γιατρό

Ένα τσίμπημα κουνουπιού, από μόνο του, δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει μολυνθεί από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Ωστόσο, όταν μετά από έκθεση σε κουνούπια εμφανιστούν συμπτώματα όπως πυρετός, έντονος πονοκέφαλος και σημαντική καταβολή, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με επιβαρυμένο ιατρικό ιστορικό, είναι σκόπιμο να υπάρξει επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν εμφανίζονται συμπτώματα από το νευρικό σύστημα, όπως δυσκαμψία του αυχένα, σύγχυση ή διαταραχή του επιπέδου συνείδησης, αστάθεια στη βάδιση, σπασμοί ή έντονη μυϊκή αδυναμία, καθώς αυτά μπορεί να συνδέονται με σοβαρή μορφή της λοίμωξης και απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Η προστασία δεν τελειώνει με το καλοκαίρι

Ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι πλέον ένα νόσημα που επανεμφανίζεται στη χώρα μας κατά τους θερινούς και φθινοπωρινούς μήνες. Η παρουσία του δεν μπορεί να προβλεφθεί με απόλυτη ακρίβεια από περιοχή σε περιοχή, γι’ αυτό και η ατομική προστασία έχει σημασία ανεξάρτητα από το αν έχουν αναφερθεί κρούσματα στη γειτονιά μας.

Το μήνυμα είναι απλό: το φθινόπωρο δεν σημαίνει ότι σταματάμε να προσέχουμε. Συνεχίζουμε τα μέτρα προστασίας από τα κουνούπια όσο αυτά παραμένουν ενεργά. Πρόκειται για απλές καθημερινές συνήθειες, οι οποίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο έκθεσης και είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας.

Παύλος Νικολαΐδης

Παθολόγος – Λοιμωξιολόγος

Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ

Διευθυντής Παθολογικού-Λοιμωξιολογικού Τμήματος

Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο Θεσσαλονίκης