Σεξουαλικότητα και Εφηβεία

Γράφει η Λουκία Αποστολίδη, Ψυχολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης του Τμήματος Πρόληψης Παιδικής & Εφηβικής Παχυσαρκίας, Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Ο ρόλος που διαδραματίζει η ήβη (εφηβεία), ακολουθούμενη από την ανάπτυξη της σεξουαλικής ωρίμανσης, είναι να αναδιοργανώσει συγκεκριμένα την παιδική σεξουαλικότητα σε ένα ενοποιημένο σύστημα, υπό την κυριαρχία  της ενήλικης σεξουαλικότητας.

Φυσικές αλλαγές. Η ανάπτυξη της ήβης ακολουθεί διαδοχικά στάδια, σε αγόρια και κορίτσια, αλλά η χρονική διάρκεια για κάθε στάδιο ποικίλλει σημαντικά, από το ένα άτομο στο άλλο.

Η ήβη ξεκινά μετά τα 8 χρόνια για τα κορίτσια και μετά τα 9 χρόνια για τα αγόρια. Οι φυσικές αλλαγές στα κορίτσια έχουν να κάνουν με την εμμηνόρροια, ανάπτυξη μαστού, ηβική τριχοφυΐα και τριχοφυΐα στις μασχάλες, διεύρυνση των οργάνων του σώματος, διεύρυνση των γοφών, αύξηση του ύψους και μεγέθυνση των γεννητικών οργάνων. Οι φυσικές αλλαγές, που είναι πιο εμφανείς στα αγόρια, είναι η ανάπτυξη τριχοφυΐας στο πρόσωπο, των ηβικών τριχών και των τριχών στις μασχάλες, η αλλαγή της φωνής, η ανάπτυξη και η διεύρυνση του πέους, η ακούσια στύση και η εκσπερμάτωση.

Αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι πηγή ενόχλησης και ο έφηβος, που πρέπει να προσαρμοστεί στο νέο οργανισμό, μπορεί να αισθάνεται αμηχανία και να συμπεριφέρεται με αδεξιότητα ή κάποια αδιαφορία. Επίσης, οι αλλαγές αυτές μπορεί να είναι αιτία άγχους και να οδηγήσουν σε εντάσεις, που εμφανίζονται στη διαπροσωπική επικοινωνία με τους άλλους.

Συναισθηματικές αλλαγές. Στην εφηβεία παρουσιάζονται ισχυρές, υπερβολικές συγκινήσεις. Μερικοί έφηβοι ανησυχούν για το τι συμβαίνει μέσα τους και για το αν αυτές οι αλλαγές είναι "κανονικές", ειδικά, σε σύγκριση με τους φίλους της ηλικίας τους. Οι έφηβοι γίνονται πιο ενσυνείδητοι. Τα επίπεδα της αυτοεκτίμησης, συχνά, μειώνονται και τα συναισθήματα προς τα μέλη της οικογένειάς τους και τους νέους του ίδιου και αντίθετου φύλου μπορούν επίσης να αλλάξουν με κάποιο τρόπο, ενώ μερικές φορές αναμιγνύονται με τη σεξουαλική διέγερση. Τα συναισθήματά τους είναι συχνά αρκετά ασταθή και έντονα.

Η ανάπτυξη  ταυτότητας, που βιώνει ένα φύλο, στηρίζεται καταρχήν στην αναγνώριση και κατόπιν στην αποδοχή μίας νέας εικόνας σώματος. Για αυτό διαμορφώνεται αυτή η μεγάλη περίοδος αμφιταλάντευσης του εφήβου. Ο έφηβος έχει  ανάγκη επιτήρησης, επίβλεψης, ελέγχου του σώματος, καθώς πρόκειται για μία εργασία αναγνώρισης της εικόνας του εαυτού του. Στην εικόνα σώματος θα επενδύσει ο έφηβος, ως αποτέλεσμα του αισθήματος ότι το σώμα  είναι ένα αντικείμενο μοναδικό, το οποίο τού ανήκει. Η εικόνα σώματος, όμως, δεν υπάρχει μόνο για τον ίδιο τον εαυτό μας, αλλά παραπέμπει και στην επαφή  με την κοινωνία, στις αμοιβαίες ανταλλαγές μεταξύ της εικόνας που έχουμε για τον εαυτό μας και της εικόνας που έχουν οι άλλοι για μας.

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ

Η σεξουαλική διέγερση θα αυξηθεί σημαντικά και ορισμένες σεξουαλικές δραστηριότητες είναι πιθανό να ξεκινήσουν. Ένας έφηβος θα αρχίσει να εξερευνά το δικό του σώμα και μπορεί να ανακαλύψει τον αυνανισμό με αυτόν τον τρόπο, με περισσότερη ή λιγότερη ενοχή.  Η στάση των εφήβων σχετικά με τη σεξουαλικότητα μεταβάλλεται αυτή την περίοδο, αλλά και η στάση άλλων ανθρώπων απέναντί τους θα αλλάξει. Αυτό, που μπορεί να ήταν αποδεκτό στην παιδική ηλικία, δε γίνεται πλέον ανεκτό κατά την εφηβεία.

Στην αρχή, οι έφηβοι μπορεί να αισθάνονται σύγχυση, όταν τους συμβαίνει μία σεξουαλική αντίδραση. Αυτή η νέα αίσθηση αποτελεί μέρος της αναπτυξιακής διαδικασίας, προς την ωρίμανση της δικής τους προσωπικότητας και αυτονομίας. Ο έφηβος μπορεί να αισθάνεται αμαρτωλός και ντροπαλός για να συζητήσει το θέμα της σεξουαλικότητας με το γονιό, τον παιδίατρο ή το σύμβουλο.