Καρκινική νόσος: όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε

Γράφουν οι:

Χάρης Πίτταρος, Ειδικός Παθολόγος, Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής, Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

Χαράλαμπος Καλογερόπουλος, Παθολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης, Ιατρικό Κέντρο Αθηνών

Η καρκινική νόσος είναι μία από τις σημαντικότερες και προεξάρχουσες αιτίες θανάτου, όχι μόνον στη χώρα μας αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι πλέον απολύτως αποδεκτό το γεγονός ότι η πρόληψη της καρκινικής νόσου, αποτελεί το σημαντικότερο βήμα στην αποτελεσματική θεραπεία αυτής, βήμα άμεσα σχετιζόμενο με την πορεία νόσου των ασθενών και την μετέπειτα ποιότητα ζωής αυτών.

Ένα μεγάλο ποσοστό των νεοδιαγνωσθέντων περιστατικών καρκίνου, μπορεί είτε να αποφευχθεί είτε να θεραπευτεί αποτελεσματικά σε ένα αρχικό στάδιο νόσου, τηρώντας σαφείς υγιεινοδιαιτητικούς παράγοντες στην καθημερινότητά μας, ακολουθώντας τα από ετών υπάρχοντα σχετικά πρωτόκολλα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας καθώς επίσης αξιολογώντας με επάρκεια και σαφήνεια τα πιθανά συμπτώματα και σημεία, τα οποία είναι προάγγελος ύπαρξης πιθανής καρκινωματώδους νόσου.

Η έγκαιρη ανεύρεση - διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου, αποτελείται από τρία βασικά στάδια:

1. Την άμεση αξιολόγηση και επίγνωση των αρχόμενων συμπτωμάτων των διαφορετικών μορφών καρκίνου και της σημασίας της αναζήτησης ιατρικής συμβουλής και βοήθειας όταν αυτά παρατηρούνται.
2. Την πρόσβαση σε υπηρεσίες κλινικής αξιολόγησης και διάγνωσης.
3. Την έγκαιρη παραπομπή των ασθενών σε δομές υγείας ικανές για προσφορά υπηρεσιών θεραπείας.

Τονίζοντας τη σπουδαιότητα του πρώτου σταδίου έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας της καρκινικής νόσου, είναι σημαντικό να αναφέρουμε τα πλέον συνήθη σημεία και συμπτώματα εμφάνισης της νόσου στο γενικό πληθυσμό καθώς και την τεράστια ποικιλομορφία και πολυπλοκότητα της νόσου, τόσο στο διαγνωστικό όσο και στο θεραπευτικό κομμάτι αυτής.

Πιο συγκεκριμένα:

Μαστός

Αναφερόμενοι κυρίως στις γυναίκες αλλά και στους άνδρες, είναι σημαντικό να αξιολογείται πάντα η παρουσία οποιουδήποτε ψηλαφητού μορφώματος στους μαστούς, ειδικά όταν αυτό προκαλεί πόνο κατά την ψηλάφηση ή/και είναι καθηλωμένο στον μαζικό αδένα. Επίσης, η παρουσία επώδυνης ερυθρότητας στο μαστό ή/και στην περιοχή της θηλής με συνοδό εισολκή αυτής, καθώς επίσης και η παρουσία εκκρίματος αιμορραγικού από τη θηλή, είναι στοιχεία που πρέπει να μας θορυβούν και να μας κάνουν να αναζητούμε άμεσα ιατρική βοήθεια. Ο καρκίνος του μαστού ήταν ο Νο1 τύπος νεοδιαγνωσθέντων περιπτώσεων καρκίνου το 2020 παγκοσμίως.

Πνεύμονας

Η χρήση εισπνεόμενου καπνού (κάπνισμα) ανήκει στο ένα τρίτο των αιτιών χαρακτηριζόμενα ως υπεύθυνα για την ανάπτυξη καρκινικής νόσου. Σε αυτό το στάδιο, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πως ο επίμονος βήχας ο οποίος δεν υποχωρεί ή χειροτερεύει, η παρουσία αιμόφυρτων πτυέλων, ο πόνος στο θώρακα εκλυόμενος με τη βαθιά εισπνοή, το βράγχος φωνής, η απώλεια όρεξης και σωματικού βάρους καθώς επίσης και οι λοιμώξεις κατωτέρου αναπνευστικού με επαναλαμβανόμενη παρουσία μπορεί να είναι σημεία και συμπτώματα οφειλόμενα σε παρουσία καρκινικής νόσου του πνεύμονα. Ο καρκίνος του πνεύμονα ήταν η Νο1 αιτία θανάτου από καρκινική νόσο το 2020. Δυστυχώς είναι νόσος η οποία ως επί το πλείστον διαγιγνώσκεται σε μεταγενέστερα στάδια, αφού έχει δώσει σημάδια καθυστερημένου σταδίου νόσησης (παρανεοπλασματικά σύνδρομα, σημεία γενικευμένης καρκινωμάτωσης), επομένως είναι κρίσιμης σημασίας η αξιολόγηση των πρώιμων συμπτωμάτων.

Έντερο

Οι εσφαλμένες υγιεινοδιαιτητικές συνήθειες του δυτικού κόσμου, η έκδηλη αύξηση του μέσου όρου του δείκτη μάζας σώματος (ΒΜΙ) καθώς και η υπερκατανάλωση αιθυλικής αλκοόλης από νεαρή ηλικία, είναι παράγοντες καθοριστικοί για την εμφάνιση καρκινικής νόσου του εντερικού σωλήνα. Οι αλλαγές στις χρόνιες συνήθειες του εντέρου (παρουσία είτε διαρροιών είτε δυσκοιλιότητας), η δυσκολία στην κατάποση κυρίως στερεών τροφών, τα αιματηρά κόπρανα ή η αμιγής απώλεια αίματος εκ του ορθού, η παρουσία μέλαινων κενώσεων, το οξύ εμμένον άλγος στην κοιλιακή χώρα χωρίς ύφεση αυτού, η έκδηλη απώλεια σωματικού βάρους και το αίσθημα κακουχίας και κόπωσης είναι πρώιμα σημεία και συμπτώματα τα οποία άμεσα πρέπει να αξιολογηθούν από ειδικό ιατρό προς περαιτέρω διερεύνηση και αντιμετώπιση. Ο καρκίνος του πεπτικού σωλήνα συνδυαστικά με τον καρκίνο του ήπατος, αφορούν το μεγαλύτερο στατιστικά αίτιο θανάτων από καρκινική νόσο παγκοσμίως.

Ουροποιητικό σύστημα

Ο καρκίνος του ουροποιητικού συστήματος, είναι νόσος η οποία συχνά διαλάθει της πρώιμης προσοχής του γενικού πληθυσμού λόγω της διαλείπουσας παρουσίας των σημείων και συμπτωμάτων της. Σε αυτό το σημείο ιδιαίτερη προσοχή οφείλει να αποδοθεί στην παρουσία αιματουρίας, ανεξαρτήτως της ποσότητας αυτής καθώς και της συχνότητας εμφάνισής της. Επίσης, η παρουσία διαλείποντος άλγους στις νεφρικές περιοχές, οφείλει κατά περίπτωση αυτού να μας θορυβήσει. Να σημειωθεί εδώ ότι η ποικιλομορφία των συμπτωμάτων του καρκίνου του νεφρού είναι τεράστια (πολλαπλές παρανεοπλασματικές εκδηλώσεις) με παρουσία ασαφούς αισθήματος κόπωσης, εφιδρώσεων ανεξήγητης αιτιολογίας, κεφαλαλγιών και λοιπών μη ειδικών συμπτωμάτων. Στο σημείο αυτό να τονιστεί παράλληλα ότι η παρουσία πόνου στο υπογάστριο – πυελική χώρα καθώς και η αλλαγές στις συνήθειες της ούρησης (πιο συχνό αίσθημα για ούρηση, μικρή και διακοπτόμενη ούρηση, πόνος κατά την ούρηση ή/και αιματουρία) στους άρρενες, μπορεί να υποδηλώνει παρουσία κακοήθειας του προστάτη αδένα.

Δέρμα

Το μεγαλύτερο όργανο του ανθρώπινου σώματος είναι το δέρμα. Η παρουσία αλλαγών στην ποιότητα και εμφάνιση ενός σπίλου ή ακόμα και η παρουσία πληγής – έλκους στο δέρμα που δεν επουλώνεται, είναι σημάδια που ίσως να υποδηλώνουν υπόστρωμα καρκινικής νόσου. Η χαρτογράφηση των σπίλων και η εξέταση του δέρματος από ειδικό πάροχο υγείας, είναι κατά περίπτωση βήμα άκρως αναγκαίο και σημαντικό στην πρόληψη νοσημάτων κακοήθειας του δέρματος. Σε αυτό το σημείο να τονιστεί το γεγονός ότι μη ειδική συμπτωματολογία που αφορά το όργανο του δέρματος όπως επίμονος κνησμός, ξηροδερμία, αλλαγή του τόνου του δέρματος κα, ίσως να υποδηλώνουν παρουσία καρκινικής νόσου έτερων συστημάτων σε πρώιμη φάση.

Γυναικολογικά όργανα

Στη γενικότερη κατηγορία του καρκίνου των γυναικολογικών οργάνων, μπορεί να τοποθετηθεί μία πλειάδα πρώιμων σημείων και συμπτωμάτων πιθανής καρκινικής νόσου, αξιολογώντας πάντοτε αυτά συνδυαστικά με το εάν η ασθενής ευρίσκεται σε αναπαραγωγική, προεμμηνοπαυσιακή ή εμμηνοπαυσιακή φάση. Αξίζει να γίνει εδώ αναφορά στην παρουσία αιματηρού περιεχομένου από τον κόλπο χωρίς σαφή γυναικολογική προβλεπόμενη αιτία. Επιπλέον, η παρουσία πόνου στο υπογάστριο – πυελική χώρα είτε αυτόματου είτε εκλυόμενου κατά τη σεξουαλική επαφή, οι διαταραχές της εμμήνου ρήσεως, το αίσθημα υπερπλήρωσης της κοιλίας, τα νηγμώδη άλγη του περινέου καθώς και το αίσθημα ταχείας πλήρωσης της ουροδόχου κύστεως είναι σημάδια άξια άμεσης ιατρικής εκτίμησης.

Αίμα

Στην μεγάλη και άκρως σημαντική κατηγορία των κακοηθειών του αίματος, μπορούν να αναφερθούν πολλά σημεία και συμπτώματα άξια προσοχής, καθώς πρόκειται για νοσήματα με μεγάλη ποικιλομορφία τόσο στην κλινική εκδήλωση αυτών όσο και στην ανταπόκριση στην θεραπεία. Οι νυκτερινές εφιδρώσεις, το ασαφές αίσθημα κακουχίας και κόπωσης, η απώλεια βάρους, τα διάχυτα οστικά άλγη (κυρίως του αξονικού σκελετού), η ασαφής ευπάθεια σε λοιμώξεις, η παρουσία αιμορραγικής διάθεσης (πολύ σύνηθες σύμπτωμα η ουλορραγία κατά την πλύση των οδόντων) και η ψηλάφηση όζων – λεμφαδένων (ψηλαφητή ανώδυνη λεμφαδενοπάθεια) αποτελούν τα συνηθέστερα και σημαντικότερα σημεία και συμπτώματα πιθανής εκδήλωσης αιματολογικών κακοηθειών τα οποία οφείλουν να εξεταστούν περαιτέρω από ειδικό ιατρό.

Θυρεοειδής

Η εκάστοτε θυρεοειδική νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με πλειάδα κλινικών συμπτωμάτων, λόγω της φύσεως του οργάνου του θυρεοειδούς αδένα και της λειτουργίας αυτού. Η παρουσία διόγκωσης στον τράχηλο ή η παρουσία οιδήματος στο πρόσθιο τραχηλικό διαμέρισμα με ή χωρίς παρουσία αλγεινών ερεθισμάτων, είναι τα συνηθέστερα ευρήματα συμβατά με πιθανή κακοήθη εξεργασία του θυρεοειδούς αδένα. Έτερα συμπτώματα μπορεί να αποτελούν η δυσχέρεια στην κατάποση και το βράγχος φωνής.

Η καρκινική νόσος δύναται να θεραπευτεί αποδίδοντας στον ασθενή άκρως ικανοποιητικά ποσοστά επιβίωσης καθώς και άριστη ποιότητα ζωής, αρκεί να διαγνωστεί έγκαιρα. Η κατάλληλη και επαρκής αξιολόγηση των πρώιμων συμπτωμάτων είναι αυτή η οποία θα μας αποδώσει αυτό το αποτέλεσμα.