Αφυδάτωση το καλοκαίρι: Αίτια, συμπτώματα και άμεση αντιμετώπιση

Γράφει η Κρυσταλλία Βαλσαμίδη, Παιδίατρος, Επιμελήτρια Β' Παιδιατρικής Κλινικής του Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών

Ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται κατά 75% περίπου από νερό. Συνεπώς, είναι σαφές ότι το νερό είναι απαραίτητο για την επιβίωσή του. Ο οργανισμός έχει αρκετούς μηχανισμούς για τη διατήρηση των υγρών, που βρίσκονται στα αιμοφόρα αγγεία, στο εξωτερικό και το εσωτερικό των κυττάρων. Επίσης, έχει και μηχανισμούς που προειδοποιούν όταν πρέπει να αυξήσουμε την πρόσληψή του. Όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να αναπληρώσει τα υγρά που χάνονται, οδηγείται σε αφυδάτωση. Τα περισσότερα περιστατικά αφυδάτωσης μπορούν να αντιμετωπιστούν εύκολα αυξάνοντας την κατανάλωση υγρών, ωστόσο σοβαρότερα περιστατικά χρειάζονται άμεση ιατρική αντιμετώπιση. 

ΑΙΤΙΑ

Φυσιολογικά, μια ποσότητα νερού χάνεται σταθερά μέσω της αναπνοή, της εφίδρωσης, της ούρησης και της αφόδευσης που αναπληρώνεται με την κατανάλωση υγρών. 

Τα κύρια αιτία της αφυδάτωσης είναι η μειωμένη πρόσληψη νερού, η αυξημένη απώλεια υγρών ή συνδυασμός αυτών. Στα παιδιά, πολύ συχνά η κατανάλωση υγρών μπορεί να περιοριστεί λόγω παιχνιδιού και άλλων δραστηριοτήτων και ειδικά το καλοκαίρι σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες τα καθιστά πιο ευάλωτα στην αφυδάτωση. Άλλα αίτια που σχετίζονται με αυξημένη απώλεια υγρών είναι οι διάρροιες, ο πυρετός, η έντονη εφίδρωση, ο διαβήτης και τα εγκαύματα. Σε περιπτώσεις γαστρεντερίτιδας, εκτός της απώλειας υγρών, η κατάσταση μπορεί να επιβαρυνθεί από την αδυναμία λήψης υγρών από του στόματος, λόγω εμέτων. Ο οργανισμός διαθέτει ακριβείς μηχανισμούς θερμορρύθμισης στους οποίους περιλαμβάνεται η εφίδρωση. Σε ζεστό καιρό, έντονη άσκηση και πυρετό, η εφίδρωση αυξάνεται και μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση. Πιο σπάνια ακόμη η πολυουρία ως αρχικό σύμπτωμα μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και να αποτελούν εκδηλώσεις σακχαρώδους διαβήτη. Στα εγκαύματα υπάρχει διαρροή και απώλεια υγρών στους γύρω ιστούς. 

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Ένα παιδί που έχει αφυδατωθεί συχνά θα νιώθει κουρασμένο και εξαντλημένο. Σε μετρίου βαθμού αφυδάτωση παρατηρούνται ξηροστομία, πονοκέφαλος, υπνηλία, κλάμα χωρίς δάκρυα και λιγότερες βρεγμένες πάνες μέσα στη μέρα. Σε σοβαρού βαθμού αφυδάτωση παρατηρούνται πολύ ξηρό στόμα με επίχριστη γλώσσα, ξηρότητα δέρματος και βλεννογόνων, μαύροι κύκλοι γύρω από τα μάτια, ληθαργικότητα, μειωμένη ούρηση και σκούρα ούρα, εισέχουσα πηγή στα βρέφη (το μαλακό μέρος της κεφαλής βαθουλώνει).  

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Γίνεται με την αντικατάσταση των υγρών αλλά και ταυτόχρονα με την αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας που προκαλεί την αφυδάτωση. Συνεπώς, σε περίπτωση, για παράδειγμα, εμέτων, πρέπει να αποκλείονται πιο σοβαρές υποκείμενες παθήσεις, όπως πχ. οξεία σκωληκοειδίτιδα ή και μηνιγγίτιδα. Οι γονείς πρέπει να είναι σε επικοινωνία με τον Οικογενειακό Παιδίατρο ώστε να γίνει εκτίμηση, αν κριθεί απαραίτητο, και να λάβουν οδηγίες. Το ίδιο ισχύει σε περίπτωση πολλαπλών διαρροϊκών κενώσεων, εμπυρέτου, καθώς και πιο σπάνιων συμπτωμάτων όπως εγκαύματα, πολυουρία και πολυδιψία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ενδέχεται το παιδί να χρειαστεί Νοσοκομειακή φροντίδα με χορήγηση υγρών ενδοφλεβίως. Όταν η αφυδάτωση σχετίζεται περισσότερο με άλλους πιο κοινούς παράγοντες, όπως η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες (πχ. το καλοκαίρι στην παραλία) με ταυτόχρονη μειωμένη πρόσληψη υγρών και έντονη δραστηριότητα, η πιο σημαντική παρέμβαση είναι η αύξηση της πρόσληψης των υγρών. Τα παιδιά χρειάζονται τακτική υπενθύμιση για να καταναλώσουν υγρά, επομένως οι γονείς μπορούν να καλλιεργήσουν τη συνήθεια να έχουν νερό μαζί τους στο σχολείο και στις δραστηριότητές τους. Επίσης, συστήνεται να καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε νερό, όπως τα φρέσκα φρούτα και οι σαλάτες, αποφεύγοντας τους συμπυκνωμένους χυμούς με ζάχαρη και τα αναψυκτικά, και προτιμώντας πάντα νερό και φρέσκους χυμούς. 

Με αυτά τα απλά μέτρα και πάντα με τον Οικογενειακό Παιδίατρο στο πλευρό τους, οι γονείς μπορούν να προλάβουν σοβαρές περιπτώσεις αφυδάτωσης και να εξασφαλίσουν την υγεία των παιδιών τους.